در طول سالهای طبابتم هر زمان برای بیماران قرص یا درستتر کپسول گاباپنتین تجویز کردم، در همان لحظه نوشتن یا در مراجعات بعدی بیمارانم یک سری ترسها،دغدغهها یا تصورات اشتباهی داشتند. فکر کردم یکبار برای همیشه به این دغدغهها و تصورات اشتباه پاسخ بدم. چون وقتی بعد از چند هفته میشنویم بیمار دارو را از ترس یا بخاطر خالهدرمانی، گوگلدرمانی یا این روزها هوش مصنوعیدرمانی مصرف نکرده یا اینکه مثل استامینوفن تا توانسته خورده آه از نهاد نه تنها من و همکارانم بلند میکنه.
سوالات رایج بیماران در هنگام تجویز
در این قسمت ۶ تا از سوالات رایج که بیماران وقتی گاباپنتین را برای آنها تجویز میکنند میپرسند را آوردهام.
دکتر گاباپنتین مسکنه؟
یکی از رایجترین سوالاتی که باش مواجه میشویم این هست:
دکتر مسکنه ؟ برای چی خوبه؟ برای پا دردمه؟ برای کمردردمه؟ برای درد عصبی شانه و دست چطور؟ مگه داروی ضدتشنج نیست؟
گاباپنتین یک داروی ضدتشنج است و به طور خاص برای درمان دردهای نوروپاتیک (دردهای عصبی) طراحی شده، نه یک مسکن معمولی مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا ترامادول. پس بله برای پادرتان یا کمردردتان اگر درد عصبی باشد تجویز شده اما یادتان باشد این دارو مخدر (نارکوتیک یا اپیوئیدی) نیست و ساختار شیمیایی یا مکانیسم اثری شبیه به مواد مخدر مانند مورفین، کدئین یا اکسیکودون ندارد.
تصویر بالا، مکانیسم اثر داروی گاباپنتین را در مقایسه با یک سیناپس عصبی نرمال نمایش میدهد. در حالت عادی (سمت چپ)، انتقالدهندههای عصبی با حجم بالا در شکاف سیناپسی آزاد شده و پیام عصبی را منتقل میکنند؛ در مقابل (سمت راست)، گاباپنتین با اتصال به گیرندههای خاص در انتهای سلول عصبی، از ورود یونهای لازم برای آزادسازی کامل انتقالدهندهها جلوگیری کرده و در نتیجه، میزان رهاسازی این مواد شیمیایی را به شدت کاهش میدهد، که این عمل منجر به تعدیل و آرام کردن فعالیت بیش از حد سیستم عصبی در درمان دردهایی مانند دردهای نوروپاتیک میشود.
اما واقعا یک داروی صرع و ضدتشنج برای درد کمر و پا و حتی دست و دیسک گردن؟! دلیل این کاربرد دوگانه، مکانیسم مشترک اثر دارو است:
تصور کنید اعصاب آسیبدیده مثل سیمهای برق معیوب هستند که به طور غیرطبیعی جرقه میزنند و سیگنالهای درد سوزشی، تیرکشنده یا گزگز ایجاد میکنند. گاباپنتین مثل یک عایق هوشمند عمل میکند: به کانالهای کلسیمی (دروازههای ورود «برق» یا کلسیم به سلول عصبی) متصل میشود و شدت این جرقههای غیرطبیعی را کم میکند، بدون اینکه جریان طبیعی عصب را کاملاً قطع کند. نتیجه؟ اعصاب تحریکشده آرام میگیرند و دردهای عصبی کاهش مییابد.
صرع جزئی
در صرع ، تشنج از یک نقطه خاص در مغز شروع میشود و میتواند سیگنالهای الکتریکی غیرطبیعی (مثل جرقههای ناگهانی) ایجاد کند. گاباپنتین این هیجان بیش از حد را آرام میکند و از گسترش تشنج جلوگیری مینماید (معمولاً به عنوان داروی کمکی همراه با داروهای اصلی ضدتشنج استفاده میشود).
پس اگر درد پا یا کمر شما عصبی باشد (یعنی سوزش، گزگز، تیرکشیدن به پا، بیحسی یا احساس برقگرفتگی داشته باشد)، گاباپنتین تجویز میکنیم تا شدت این جرقههای غیرطبیعی را کم کنیم. اما اگر درد شما بیشتر مکانیکی یا التهابی باشد (مانند درد عضلانی ساده، آرتروز شدید یا کمردرد بدون انتشار به پا)، گاباپنتین معمولاً کمک زیادی نمیکند و بهتر است از مسکنهای ضدالتهابی و سایر روشها استفاده شود.
بسیاری از بیماران تعجب میکنند که اگر گاباپنتین برای دردهای التهابی یا مکانیکی معمولی مؤثر نیست، چرا ما آن را برای مشکلات دیسک و سیاتیک یا گیرافتادگی عصب تجویز میکنیم؟
عکس زیر را ببیند. دیسک ملتهب شده روی اعصاب فشار میآورد و باعث ایجاد همان جرقهها میشود.
دیسک کمر و درد نوروپاتیک
این درد عصبی به صورت تیرکشنده به پا (سیاتیک)، سوزش، گزگز، بیحسی یا احساس برقگرفتگی در پاها ظاهر میشود – دقیقاً همان نوع دردی که گاباپنتین برای درمان آن طراحی شده است.
در بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی خفیف تا متوسط که بیشترین مشکل آنها درد عصبی پا یا دست است، گاباپنتین یکی از داروهای پرکاربرد و مؤثر محسوب میشود، هرچند نقش درمانی قطعی در رفع تنگی کانال ندارد.
کی بخورم؟چقدر بخورم؟ با چی بخورم؟
گاباپنتین را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد، زیرا غذا اثر قابل توجهی بر جذب آن ندارد، اما برای بهینهسازی اثر، بهتر است آن را در زمانهای منظم (مثلا سه بار در روز: صبح، ظهر و شب) و با فاصله حداقل دو ساعت از آنتیاسیدها مصرف کنید. مطالعات نشان میدهند که غذا تنها باعث افزایش جزئی (حدود ۱۴ درصد) در جذب کلی دارو (میشود بدون اینکه تأثیر چشمگیری بر اثربخشی آن داشته باشد. بنابراین، نگرانی از کاهش شدید اثر دارو با غذا بیمورد است، اما برای بیماران با درد نوروپاتیک شبانه، مصرف دوز اصلی در عصر یا شب توصیه میشود تا از خوابآلودگی احتمالی اولیه بهره برد و خواب بهتری فراهم شود.
گاباپنتین با اکثر غذاها تداخل جدی ندارد. مطالعات نشان میدهد که مخلوط کردن محتوای کپسول با غذاهای مختلف و حتی آب جذب را به طور قابل توجهی مختل نمیکند و صرفا گزینهای مناسب برای بیمارانی است که بلع کپسول برایشان دشوار است مشروط بر اینکه شکل آهسته رهش نباشد(منبع ).
با این حال، وعدههای پرپروتئین یا پرچربی ممکن است جذب را کمی تأخیر دهد (نه کاهش)(منبع)، بنابراین اگر بیمار درد شدید دارد، مصرف بدون غذا بهتر است.
از مصرف همزمان با آنتیاسیدها (مانند هیدروکسید آلومینیوم یا منیزیم) خودداری کنید، زیرا جذب گاباپنتین را تا ۲۰-۳۰ درصد کاهش میدهند – حداقل دو ساعت فاصله بگذارید. همچنین، الکل یا کافئین زیاد میتواند خوابآلودگی را تشدید کند، اما تداخل مستقیم با جذب ندارد.
تحقیقات بالینی پیشنهاد میکنند که برای درد نوروپاتیک، درمان را با دوز اولیه پایین (۱۰۰-۳۰۰ میلیگرم) در عصر شروع کنید و سپس به سه دوز تقسیمشده در روز (صبح، ظهر و شب) افزایش دهید. این زمانبندی به دلیل نیمهعمر حدود ۵-۷ ساعته دارو است که نیاز به مصرف منظم برای حفظ سطوح پایدار در خون دارد. یک مطالعه در نشان داد که مصرف منظم هر ۸ ساعت (با توجه به برنامه خواب بیمار) در کنترل درد نوروپاتیک مؤثرتر است، اما انعطافپذیری وجود دارد و تأخیر جزئی (۱-۲ ساعت) اثر را به طور قابل توجهی کاهش نمیدهد.
برای دردهای مزمن، حداقل ۴-۶ هفته مصرف مداوم یا رسیدن به دوز حداکثری تحملشده برای حداقل دو هفته توصیه میشود تا اثربخشی کامل ارزیابی شود(منبع).
در سالهای طبابتم، متوجه شدهام که رعایت زمانبندی منظم (به ویژه دوز شبانه برای دردهای تشدیدشونده در شب) تفاوت معناداری در کنترل درد ایجاد میکند، بدون اینکه غذا عامل اصلی باشد.
برای مثال، یکی از بیمارانم با درد نوروپاتیک دیابتی، علیرغم مصرف منظم گاباپنتین، بهبود کمی نشان میداد. پس از بررسی، مشخص شد که او دارو را نامنظم (گاهی صبح، گاهی عصر) و همیشه با آنتیاسید برای سوزش معده مصرف میکرد. با تنظیم زمان به سه دوز ثابت (شروع با دوز شبانه) و فاصله دو ساعته از آنتیاسید، دردش در عرض دو هفته به طور قابل توجهی کاهش یافت و خواب بهتری داشت. این تجربه با مطالعات همخوانی دارد و نشان میدهد که زمانبندی منظم بیش از ترکیب غذایی اهمیت دارد، اما رعایت تعاملات ساده مانند اجتناب از آنتیاسیدها میتواند اثربخشی را بهینه کند.
دکتر پرگابالین بهتر نیست؟
گاباپنتین و پرگابالین از نظر ساختاری مشابه هستند و هر دو روی کانالهای کلسیمی ولتاژ-وابسته (α۲δ) اثر میگذارند، اما پرگابالین قدرت اثر بیشتری دارد. پرگابالین جذب سریعتر و اثر بیشتر در بدن دارد. به عبارت دیگر، اثرگذاری پرگابالین سریعتر و موثرتر است، به همین دلیل برخی بیماران که نیاز به درمان سریعتر دارند، ممکن است ترجیح دهند پرگابالین مصرف کنند. اما گاباپنتین ممکن است کمی آهستهتر اثر کند و برای دردهای مزمن یا دردهای عصبی با شدت متوسط مناسبتر است.
از طرف دیگر پرگابالین ممکن است عوارض جانبی بیشتری بهویژه از نظر خوابآلودگی و سرگیجه داشته باشد. بهطور کلی، عوارض جانبی پرگابالین معمولاً در مقایسه با گاباپنتین شدیدتر گزارش شده است، اما این موضوع بستگی به دوز دارو و وضعیت فرد بیمار دارد(منبع).
از نظر FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) گاباپنتین برای درمان نورالژی پس از زونا (PHN)، صرع و درد نوروپاتیک استفاده میشود. اما پرگابالین علاوه بر درمان درد نوروپاتیک، برای درمان فیبرومیالژیا، اختلال اضطراب عمومی (GAD)، و درد ناشی از آسیب نخاعی نیز تایید شده است.
اگر شما از گاباپنتین استفاده کردهاید و پاسخ مناسبی دریافت کردهاید، ممکن است نیازی به تغییر دارو نباشد. گاباپنتین بهخصوص برای دردهای مزمن معمولاً مناسبتر است.
در نهایت، اگر احساس میکنید گاباپنتین برای شما مناسب نبوده یا به تغییر سریعتر نیاز دارید، باید پرگابالین را امتحان کنیم و دوز آن را بهطور تدریجی تنظیم کنیم.
چرا این دوز را نوشتید، قویتر بهتر نبود؟
دوز دارو را بهطور خاص برای شما تنظیم میشود تا بهترین اثر درمانی را با کمترین عوارض جانبی داشته باشیم. در ابتدا، دارو را با دوز پایین شروع میکنیم تا بدن شما به آن عادت کند و از عوارضی مانند خوابآلودگی یا سرگیجه جلوگیری شود. بهطور معمول، دوز آغازین گاباپنتین کم است و در طول زمان بهتدریج افزایش پیدا میکند.
بعد از شروع درمان، توصیه میکنم که در هر ۳ تا ۷ روز وضعیت خود را ارزیابی کنید. اگر درد شما کاهش پیدا کرده و عوارض جانبی خاصی مثل خوابآلودگی نداشته باشید، ممکن است دوز دارو را کمی افزایش دهم تا اثر درمانی بیشتری داشته باشد. این روند معمولاً بهصورت تدریجی انجام میشود، تا دوز نهایی با توجه به نیاز شما تنظیم شود.
افزایش خودسرانه دوز میتواند خطرناک باشد و برای تنظیم دوز، همیشه باید با پزشک مشورت کند.
مصرف همزمانش تداخل داره با داروهام؟
در زیر لیست رایجترین داروهایی که بیماران در مورد مصرف همزمانش سوال دارند آوردهام:
| دارو | تداخل با گاباپنتین/پرگابالین | توضیحات | توصیه |
| باکلوفن | افزایش اثرات خوابآور و سرگیجه | هر دو دارو اثر آرامبخش دارند. | مصرف همزمان با دقت، تحت نظارت پزشک. |
| ناپروکسن | تداخل مستقیم ندارد | ممکن است خطر عوارض گوارشی افزایش یابد. | مصرف همزمان با دقت، نظارت بر علائم گوارشی. |
| کلوئیدین | افزایش اثرات خوابآور و کاهش فشار خون | اثرات آرامبخش تقویت میشود. | مصرف همزمان با دقت، نظارت بر فشار خون. |
| سلکسیب | تداخل مستقیم ندارد | عوارض گوارشی ممکن است افزایش یابد. | مصرف همزمان معمولاً مشکلی ندارد، اما در بیماران با مشکل کلیوی احتیاط لازم است. |
| پرگابالین | افزایش اثرات خوابآور | اثرات آرامبخش تقویت میشود. | معمولاً مصرف همزمان توصیه نمیشود. |
| آلپرازولام | افزایش اثرات خوابآور و کاهش تنفس | خطر خوابآلودگی شدید و کاهش تنفس. | مصرف همزمان با احتیاط، تحت نظارت پزشک. |
| دیکلوفناک | تداخل مستقیم ندارد | ممکن است خطر عوارض گوارشی افزایش یابد. | مصرف همزمان با احتیاط، نظارت بر علائم گوارشی. |
گرچه گاباپنتین به طور کلی ایمن تلقی میشود، اما با برخی داروها و مواد، تداخلات جدی و بالقوه خطرناکی ایجاد میکند. این تداخلات میتوانند منجر به خوابآلودگی شدید، سرگیجه، اختلال تنفسی یا حتی عوارض تهدیدکننده حیات شوند. پیش از افزودن هر داروی جدید به رژیم درمانی خود، الزاماً با پزشکتان مشورت نمایید. در ادامه، دستههای اصلی تداخلات را به طور خلاصه توصیف میکنم:
- داروهای مخدر و مسکنهای قوی (مانند مورفین، اکسیکدون، ترامادول یا کدئین): ترکیب این داروها با گاباپنتین میتواند باعث تشدید اثرات سرکوبکننده بر سیستم عصبی مرکزی شود و خطر افسردگی تنفسی و مسمومیت بیش از حد را به طور قابل توجهی افزایش دهد(منبع). در صورت ضرورت مصرف همزمان، تنظیم دقیق دوز و پایش علائم تنفسی (مانند تنگی نفس) ضروری است و ممکن است نیاز به بستری پزشکی باشد.
- داروهای آرامبخش و خوابآور (مانند بنزودیازپینها، زولپیدم، باربیتوراتها یا شلکنندههای عضلانی مانند باکلوفن): این ترکیبات خوابآلودگی، گیجی و اختلال در هماهنگی حرکتی را تشدید میکنند و خطر سقوط، تصادف یا آسیبهای دیگر را افزایش میدهند. در بیماران مسن یا افراد مبتلا به اختلالات ریوی، اجتناب از مصرف همزمان توصیه میشود.
- الکل و مواد مخدر تفریحی (مانند کانابیس یا هروئین): حتی مقادیر کم الکل میتواند اثرات نامطلوب را چند برابر کند و منجر به اختلال تنفسی شود. مصرف همزمان به طور کامل ممنوع است.
- آنتیهیستامینهای سداتیو (مانند دیفنهیدرامین در بنادریل): این داروها نیز اثرات خوابآور را تقویت میکنند؛ بنابراین، استفاده از آنتیهیستامینهای غیر خواب آور (مانند لوراتادین) ترجیح داده میشود.
در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، افراد مسن یا کسانی با سابقه سوءمصرف مواد، این خطرات تشدید میشود. هرگونه تغییر در رژیم دارویی را فوراً به اطلاع پزشک برسانید تا دوزها تنظیم گردد.
دکتر جاش داروی گیاهی نمیشه بدین؟
درک میکنم که بیماران به دنبال گزینههای طبیعی هستند و این کاملاً طبیعی است – بسیاری از بیماران نگران عوارض داروهای شیمیایی هستند یا دوست دارند با کمک گیاهان زودتر بهبود پیدا کنند. اما در پاسخ به این درخواست خیلی خلاصه به بیمارانم میگویم:
هیچ جایگزین طبیعیای که کاملاً به اندازه گاباپنتین عمل کند وجود ندارد. داروهایی مانند گاباپنتین با تأثیرات خاص خود برای مشکلات پیچیده عصبی و دردهای مزمن تجویز میشوند، و داروهای گیاهی نمیتوانند همان تأثیر را در همه موارد داشته باشند.
در واقع، بیشتر جایگزینهای گیاهی (مانند زردچوبه، زنجبیل، کوئرستین، زعفران و غیره) بر اساس مطالعات مقدماتی پیشنهاد میشوند و اغلب به عنوان مکملهای حمایتی عمل میکنند، نه جایگزین کامل. در مطالعات انسانی اثباتشده گاباپنتین برای کاهش درد نوروپاتیک (مانند درد دیابتی یا پس از زونا) موثر است، در حالی که گیاهان اغلب در مطالعات حیوانی (روی موشها یا خرگوشها) یا آزمایشهای انسانی کوچک بررسی شدهاند. این گیاهان ممکن است علائم را تسکین دهند، اما اثرات گیاهان ضعیفتر، کندتر یا وابسته به دوز بالا هستند.
برای مثال، در مدلهای حیوانی درد نوروپاتیک، کوئرستین (از پیاز و سیب) در بهبود حساسیت مکانیکی و حرارتی برتر از گاباپنتین گزارش شده، اما این نتایج به مطالعات انسانی بزرگ تعمیمپذیر نیستند. همچنین، زعفران (کروکوس ساتیووس) در آزمایشهای انسانی کوچک برای درد ناشی از شیمیدرمانی مؤثر بوده و عوارض کمتری نسبت به داروهای متداول دارد، اما نه به اندازه گاباپنتین( منبع ۱، منبع ۲).
یا در مورد کورکومین (از زردچوبه) باید گفت التهاب و درد را کاهش میدهد، اما نیاز به دوزهای بالا دارد و اثراتش پایدار نیست. زنجبیل و لوندر نیز اثرات ضدالتهابی دارند، اما مطالعات انسانی آنها محدود به گروههای کوچک است و نمیتوانند با گاباپنتین رقابت کنند(منبع ۱، منبع ۲)
به جای جایگزینی کامل، میتوانیم گیاهان را به عنوان مکمل امتحان کنیم – مثلاً زردچوبه در کنار گاباپنتین – اما فقط تحت نظارت پزشک، تا دوزها تنظیم شود و خطرات چک گردد.
ترسها و تصورات اشتباه بیماران که مانع مصرف دارو میشود
تجویز گاباپنتین از ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ دو برابر شده (از ۷۹ به ۱۷۸ تجویز به ازای هر ۱۰۰۰ نفر در آمریکا) و حالا پنجمین داروی پرتجویز است. اما یک عده از بیماران به دلایل کاملا اشتباه از مصرف این دارو سر باز میزنند. با اطلاعاتی که بیماران در گوگلدرمانی یا هوشمصنوعی درمانی دریافت میکنند، یک مجموعه ترسها و نگرانیهایی پیدا میکنند که ما مجبور هستیم برطرفشان کنیم. این ترسها و نگرانیها به قرار زیر هستند:
ترس از اعتیاد و علائم شدید پس از قطع دارو
گاباپنتین اعتیادآور نیست و بر سیستم GABA تأثیر مستقیم ندارد (نام آن گمراهکننده است). گاباپنتین یکی از ایمنترین داروها برای دردهای عصبی است و مطالعات بزرگ نشان میدهند که در دوزهای معمولی، خطر وابستگی کمتر از ۱ در ۱۰۰ نفر است. بیشتر هم در کسانی که قبلاً مواد دیگری مصرف کردند.
البته درک میکنم هنگامی که میشنوید قطع ناگهانی ممکن است علائم موقتی مانند بیقراری یا سردرد ایجاد کند، طبیعی است که به وابستگی فکر کنید و بگویید «این یعنی اعتیاد». اما این پدیده کاملاً عادی است و برای بسیاری از داروهای مفید (مانند داروهای کنترل فشار خون یا ضددردهای عصبی) رخ میدهد – بدن شما صرفاً به آن عادت کرده و به زمان نیاز دارد تا دوباره تنظیم شود.
مطالعات گسترده نشان میدهند که با یک برنامه ساده قطع (مانند کاهش تدریجی ۱۰۰-۳۰۰ میلیگرم هر چند روز)، بیش از ۹۹ درصد بیماران بدون هیچ دشواری آن را به پایان میرسانند و حتی احساس بهتری دارند، زیرا دردشان در این مدت کنترل شده بوده است.
برای قطع ایمن گاباپنتین در دوز ۱۰۰ میلیگرم روزانه (معمولاً یک کپسول در شب)، که نمیتوان آن را نصف کرد، از روز اول بدون تغییر مصرف کنید تا بدن آماده شود، سپس از روز دوم به بعد، هر دو روز یک بار ۱۰۰ میلیگرم مصرف کنید (مثلاً روز ۱: مصرف، روز ۲: بدون مصرف، روز ۳: مصرف) تا معادل نصف دوز شود، و این را را برای ۳-۵ روز ادامه دهید؛ در نهایت، از روز ششم بدون مصرف کامل کنید و علائم خفیف احتمالی مثل بیقراری موقت را با آب زیاد و استراحت مدیریت نمایید – کل فرآیند ۵-۷ روز طول میکشد و بیش از ۹۹ درصد بیماران بدون مشکل رد میکنند، با نظارت پزشک برای اطمینان کامل.
برای قطع ایمن گاباپنتین در دوز ۳۰۰ میلیگرم روزانه (یک کپسول کامل که نمیتوان نصف کرد)، ابتدا یک هفته بدون تغییر مصرف کنید تا بدن تطبیق یابد، سپس به کپسول ۱۰۰ میلیگرم (اگر موجود است) سوئیچ کنید و آن را هر دو روز یک بار برای ۵-۷ روز مصرف نمایید تا دوز معادل ۱۵۰ میلیگرم شود، و در گام بعدی، ۱۰۰ میلیگرم را به صورت متناوب (هر سه روز یک بار) برای ۴-۵ روز ادامه دهید؛ در نهایت، از روز ۱۴-۱۶ بدون مصرف کامل کنید و علائم احتمالی مثل بیخوابی خفیف را با چای آرامبخش و پیادهروی سبک کنترل کنید – این روش تدریجی ۲-۳ هفتهای ایمن است و با چکآپهای هفتگی، بیمار احساس امنیت کامل میکند و درد کنترلشدهاش حفظ میشود.
| در هر حال حتما برای قطع دارو با پزشک خود مشورت کنید. شرایط مختلف میتواند بر نحوه قطع دارو اثرگذار باشد. |
ترس از چاقی
بر اساس شواهد علمی، افزایش وزن عارضهای نادر (حدود ۲-۳% بیماران) است و معمولاً خفیف (حدود ۲-۵ کیلوگرم در چند ماه اول) و مرتبط با دوزهای بالا (>۱۸۰۰ میلیگرم روزانه) یا استفاده طولانیمدت (منبع ۱، منبع ۲). مکانیسم اصلی آن افزایش اشتها، احتباس مایعات یا خستگی (که فعالیت را کاهش میدهد) است، نه مستقیماً «چاق کردن» به معنای چاقی شدید. در مطالعات، بیش از ۹۷% بیماران بدون تغییر وزن قابل توجه ادامه میدهند، و این عارضه با تنظیم دوز یا تغییرات سبک زندگی قابل مدیریت است.
ما از دوز پایین شروع میکنیم و وزنتان را هر ماه چک کنید. اگر تغییری دیدید، میتوانید با رژیم ساده یا ورزش سبک مدیریت کنید – بسیاری از بیماران بدون مشکل ادامه میدهند.
ترس از خوابآلودگی و سرگیجه
سرگیجه یا خواب آلودگی معمولاً بهعنوان واکنشهای اولیه بدن به دارو شناخته میشوند و به مرور زمان کاهش پیدا میکنند. همچنین، مصرف دارو در شب و افزایش تدریجی دوز ممکن است کمک کند تا این عوارض کاهش یابد. در صورتی که این علائم شدید باشد یا مدت زیادی طول بکشد، بهتر است باید دوز دارو را دوباره تنظیم کنیم.
ترس از حالت تهوع و مشکلات گوارشی
این عوارض معمولاً در دوزهای بالاتر یا در اوایل درمان به صورت خفیف یا متوسط بروز میکنند و ممکن است با مصرف دارو همراه غذا یا کاهش تدریجی دوز دارو کاهش یابند(منبع). در ادامه جدولی که شیوع عارضههای گوارشی در بیماران را نشان میدهد آوردهام. همانطور که میبینید شیوع زیاد نیست.
| عارضه گوارشی | شیوع تقریبی در بیماران |
| تهوع | ۵-۱۰% |
| استفراغ | ۱-۵% |
| اسهال | ۳-۶% |
| یبوست | ۲-۴% |
| درد شکم یا سوءهاضمه | ۱-۳% |
میزان عوارض گوارشی با مصرف گاباپنتین
ترس از دچار افسردگی و اضطراب شدن
بر اساس اطلاعات موجود در برچسب دارویی مورد تأیید FDA برای گاباپنتین و بررسیهای سیستماتیک منتشرشده، ایجاد یا تشدید اضطراب و افسردگی جدید در ابتدای مصرف گاباپنتین یک عارضه نادر تا غیرشایع محسوب میشود.
گاباپنتین در بسیاری از موارد بالینی به عنوان دارویی با خاصیت ضداضطراب شناخته شده و در شرایط خاصی مانند اضطراب پیش از عمل جراحی یا فوبیای اجتماعی برای کاهش علائم اضطرابی به کار گرفته میشود؛ شواهد قوی و پایداری مبنی بر ایجاد اضطراب اولیه ناشی از دارو وجود ندارد.
در خصوص افسردگی، ریسک افزایش یا تشدید علائم وجود دارد، اما این ریسک عمدتاً در مصرف دوزهای بالا یا طولانیمدت مشاهده شده و بیشتر در گزارشهای پس از عرضه دارو به بازار (post-marketing experience) ثبت گردیده است. در کارآزماییهای بالینی بزرگ، نرخ گزارش این عارضه معمولاً کمتر از ۵-۱۰ درصد بوده و در اکثر موارد خفیف و گذرا گزارش شده است.
اما در بیمارانی با سابقه اختلالات خلقی یا اضطرابی، پایش دقیق علائم روانپزشکی در هفتههای اولیه مصرف ضروری است. در صورت مشاهده هرگونه تغییر خلقی، مشاوره فوری با پزشک معالج الزامی میباشد.
ترس از گرفتگی عضلات
اساس شواهد موجود در کارآزماییهای بالینی و برچسب دارویی مورد تأیید FDA برای گاباپنتین (Neurontin)، این دارو به طور معمول درد عضلانی یا گرفتگی عضلانی ایجاد نمیکند. برعکس، گاباپنتین اغلب به عنوان گزینه درمانی مؤثر برای گرفتگیهای نوروپاتیک و اسپاستیسیتی در بیماریهایی مانند مولتیپل اسکلروزیس (MS) یا آسیب نخاعی (SCI) به کار گرفته میشود و شواهد قوی از کارآزماییهای کنترلشده در حمایت از این کاربرد وجود دارد.
گزارشهای مربوط به ایجاد درد یا گرفتگی عضلانی به عنوان عارضه جانبی گاباپنتین نادر بوده و عمدتاً در گزارشهای پس از عرضه دارو به بازار (post-marketing reports) یا موارد معدود (case reports/anecdotal) مشاهده شده است. این عوارض معمولاً در شرایط خاص مانند دوزهای بالا، مسمومیت یا اختلال عملکرد کلیوی رخ میدهند.
در صورت احساس درد یا گرفتگی عضلانی در حین مصرف گاباپنتین، توصیه میشود فوراً با پزشک معالج مشورت نمایید تا امکان تنظیم دوز، بررسی علل دیگر یا ارزیابی نیاز به تغییر درمان بررسی شود.
ترس از خشکی شدید دهان
خشکی دهان یکی از عوارض جانبی گاباپنتین است که باعث احساس ناخوشایند در دهان میشود. خشکی دهان در اثر گاباپنتین یک عارضه نسبتا رایج است و ممکن است. اما نرخ آن اغلب کمتر از ۵-۱۰% گزارش شده. این مشکل میتواند با مصرف مایعات بیشتر یا استفاده از آدامس بدون قند یا دهانشویههای مخصوص خشکی دهان کاهش یابد. در صورتی که این مشکل به شدت اذیتکننده است، میتوانیم به بررسی دیگر داروهای شما بپردازیم تا ببینیم آیا علت دیگری برای آن وجود دارد یا نه.
